<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<itemContainer xmlns="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5 http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5/omeka-xml-5-0.xsd" uri="https://digitarium.uksw.edu.pl/items/browse?collection=8&amp;output=omeka-xml&amp;sort_field=Dublin+Core%2CCreator" accessDate="2026-05-12T23:28:01+00:00">
  <miscellaneousContainer>
    <pagination>
      <pageNumber>1</pageNumber>
      <perPage>10</perPage>
      <totalResults>4</totalResults>
    </pagination>
  </miscellaneousContainer>
  <item itemId="107" public="1" featured="0">
    <fileContainer>
      <file fileId="138">
        <src>https://digitarium.uksw.edu.pl/files/original/8/107/787_P-DUN_2019.pdf</src>
        <authentication>6adf33d9845ccca6aae89e141fd5bac9</authentication>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="8">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="218">
                  <text>Biblioteka UKSW</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1248">
                <text>Konserwacja, digitalizacja i udostępnianie w wersji cyfrowej inwentarzy Biblioteki Głównej UKSW obejmujących tzw. księgozbiór krakowsko-warszawski – kontynuacja</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="37">
            <name>Contributor</name>
            <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1249">
                <text>Kordowska, Daria</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="44">
            <name>Language</name>
            <description>A language of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1250">
                <text>pol</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="51">
            <name>Type</name>
            <description>The nature or genre of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1251">
                <text>raport</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="49">
            <name>Subject</name>
            <description>The topic of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1252">
                <text>Działalność Upowszechniająca Naukę; MNiSW</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="47">
            <name>Rights</name>
            <description>Information about rights held in and over the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1253">
                <text>info:eu-repo/semantics/openAccess</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="46">
            <name>Relation</name>
            <description>A related resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1254">
                <text>Niniejszy materiał jest udostępniony na licencji Creative Commons - Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 4.0. Pełne postanowienia tej licencji są dostępne pod: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode.pl</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1256">
                <text>Matraś, Maciej</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
      <elementSet elementSetId="4">
        <name>PBCore</name>
        <description>PBCore is a metadata standard for audiovisual media developed by the public broadcasting community. See http://www.pbcore.org/documentation/</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="94">
            <name>Identifier</name>
            <description>Best practice is to identify the media item (whether analog or digital) by means of an unambiguous string or number corresponding to an established or formal identification system if one exists. We recommend using the item's Omeka URL. (e.g., http://myomeka.com/items/show/1) If you are using the Internet Archive Plugin, this field will be autofilled.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1255">
                <text>http://omeka.uksw.edu.pl/items/show/107</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </item>
  <item itemId="132" public="1" featured="0">
    <fileContainer>
      <file fileId="169">
        <src>https://digitarium.uksw.edu.pl/files/original/8/132/Matras_M_2022-Dezynfekcja_digitalizacja_i_upowszechnienie.pdf</src>
        <authentication>740c3ae60708c5d340dd27774d5f8088</authentication>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="8">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="218">
                  <text>Biblioteka UKSW</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1561">
                <text>Dezynfekcja, digitalizacja i upowszechnienie części historycznej kolekcji z BG UKSW w Warszawie 2020 – 2021</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1562">
                <text>Matraś, Maciej</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="40">
            <name>Date</name>
            <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1563">
                <text>2022</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="43">
            <name>Identifier</name>
            <description>An unambiguous reference to the resource within a given context</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1565">
                <text>https://digitarium.uksw.edu.pl/items/show/132</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="44">
            <name>Language</name>
            <description>A language of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1566">
                <text>pol</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="51">
            <name>Type</name>
            <description>The nature or genre of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1567">
                <text>raport</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="42">
            <name>Format</name>
            <description>The file format, physical medium, or dimensions of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1571">
                <text>application/pdf</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="49">
            <name>Subject</name>
            <description>The topic of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1597">
                <text>Społeczna Odpowiedzialność Nauki ; MEiN</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="41">
            <name>Description</name>
            <description>An account of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1598">
                <text>Zadanie pn. „Dezynfekcja, digitalizacja i upowszechnienie części historycznej kolekcji z BG UKSW w Warszawie” współfinansowane w ramach umowy nr SONB/SP461393/2020 ze środków Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego (program „Społeczna odpowiedzialność nauki”).</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="63">
            <name>Access Rights</name>
            <description>Information about who can access the resource or an indication of its security status. Access Rights may include information regarding access or restrictions based on privacy, security, or other policies.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1599">
                <text>Niniejszy materiał jest udostępniony na licencji Creative Commons - Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 4.0. Pełne postanowienia tej licencji są dostępne pod: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/legalcode.pl</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="47">
            <name>Rights</name>
            <description>Information about rights held in and over the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1600">
                <text>info:eu-repo/semantics/openAccess</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
      <elementSet elementSetId="4">
        <name>PBCore</name>
        <description>PBCore is a metadata standard for audiovisual media developed by the public broadcasting community. See http://www.pbcore.org/documentation/</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="94">
            <name>Identifier</name>
            <description>Best practice is to identify the media item (whether analog or digital) by means of an unambiguous string or number corresponding to an established or formal identification system if one exists. We recommend using the item's Omeka URL. (e.g., http://myomeka.com/items/show/1) If you are using the Internet Archive Plugin, this field will be autofilled.</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1572">
                <text>https://digitarium.uksw.edu.pl/items/show/132</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </item>
  <item itemId="55" public="1" featured="0">
    <fileContainer>
      <file fileId="64">
        <src>https://digitarium.uksw.edu.pl/files/original/8/55/Skalski-recenzja_Tajemnice_zakonu_maltanskiego.pdf</src>
        <authentication>a0d21a413874950965631e3b80207def</authentication>
        <elementSetContainer>
          <elementSet elementSetId="5">
            <name>PDF Text</name>
            <description/>
            <elementContainer>
              <element elementId="113">
                <name>Text</name>
                <description/>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="695">
                    <text>230

RECENZJE

[26]

Jarosław S o z a ń s k i , Tajemnice zakonu maltańskiego. Warszawa 1993, ss. 144.
Dokładnie ćwierć wieku temu ujrzała światło dzienne praca historyka, a zarazem
kawalera maltańskiego, Pawła Czerwińskiego pt.: Zakon Maltański i stosunki jego
z Polską na przestrzeni dziejów; szkic historyczny. Niestety praca ta wydana została
w Londynie przez jedno z wydawnictw emigracyjnych i siłą rzeczy mogła trafić jedynie
do wąskiego kręgu odbiorców, zainteresowanych dziejami Suwerennego Zakonu
Rycerskiego Kawalerów Maltańskich Świętego Jana Jerozolimskiego. Była ona
w powojennej historiografii polskiej dotychczas jedyną próbą ukazania, choćby
w zarysie, pełnej historii tego zakonu rycerskiego, którego znaczenie i zasługi dla
rozwoju cywilizacji i kultury europejskiej są w naszym kraju niemal w ogóle nieznane.
Dlatego też z uznaniem, zarówno dla autora, jak i wydawnictwa, należy przyjąć
pojawienie się na naszym krajowym rynku wydawniczym książki dra Jarosława
Sozańskiego, szczególnie wobec wielu przeinaczeń i nieporozumień na temat zakonu
maltańskiego, publikowanych przez polską prasę. Autor jest doktorem nauk praw­
nych, specjalizującym się w prawie międzynarodowym. Problematyką joannitów
(gdyż tak pierwotnie powszechnie nazywano członków tego zakonu) zajmuje się od
1985 roku. Opublikował kilka artykułów na temat statusu prawnomiędzynarodowego
zakonu.
D r Jarosław Sozański już we wstępie zwraca uwagę na nikłą wiedzę o tymże zakonie,
nie tylko w Polsce, ale i na świecie, mimo powszechnego szacunku jakim cieszy się
obecna medyczna i charytatywna jego działalność. Niestety przedstawiając następnie
najbardziej znane zakony rycerskie, autor nie ustrzegł się od pewnych nieścisłości. O ile
bowiem, powstanie krzyżaków, wskutek oddzielenia się rycerzy niemieckich od
zakonu joannitów jest faktem niezbitym, o tyle przypisywanie tworzenia się temp­
lariuszy, na wzór szpitalników stanowi poważny błąd. Charakter organizacyjny
Ubogich Braci Świątyni Salomona w sposób znaczący odbiegał od charakteru
organizacji Zakonu Rycerskiego Szpitala Św. Jana Jerozolimskiego. Ponadto zarzut
stawiany templariuszom, o braku poszanowania dla arystokratycznego pochodzenia
członków jest bezpodstawny, bowiem podział braci na trzy grupy: braci-rycerzy (do
której należeli wyłącznie szlachetnie urodzeni), braci-kapłanów i braci służebnych
został wprowadzony dopiero kilkadziesiąt lat później i to mniej więcej w obu zakonach
równocześnie. Na niewątpliwe uznanie zasługuje omówienie przez autora znaczenia
joannitów w kreowaniu wzorców ówczesnej obyczajowości, kultury, sztuki, nauki
rzemiosła wojennego. Ich działalność stanowiła później inspirację dla organizatorów
ruchu czerwonokrzyskiego. Wstęp kończy krótkie omówienie najistotniejszej literatu­
ry przedmiotu, które niestety nie obejmuje kilku bardzo istotnych prac.
Autor w przedstawieniu dziejów zakonu maltańskiego przyjął metodę chronologicz­
ną, dzieląc swoją pracę na poszczególne rozdziały według ważniejszych wydarzeń
historycznych dotyczących ogólnych dziejów zakonu, na ich tle przedstawiając
najistotniejsze etapy jego rozwoju w Polsce. Rozpoczyna od prapoczątków joannitów.
Podkreślając brak zgodności historyków co do sposobu, daty i etapów powstawania
bractwa szpitalników, ukazuje dwie najbardziej prawdopodobne wersje tych wydarzeń
(rozdz. 1). Nie poprzestaje na wymienieniu prawdopodobnego założyciela, ale
w oparciu o tradycję zak onną, jak i dociekania badaczy przedmiotu stara się przybliżyć,
na tyle na ile jest to możliwe, mało dziś znaną postać bł. Gerarda. Pierwsza krucjata,
zdobycie Jerozolimy i utworzenie Królestwa Jerozolimskiego przyniosły zmianę
charakteru zakonu. Joannici z bractwa szpitalnego stopniowo przekształcali się
w zakon rycerski, co spowodowało zmianę całej dotychczasowej organizacji, jak
i głównego celu zakonu (rozdz. 2). Dobre wrażenie psuje tutaj nieznajomość znaczenia
pojęcia klauzura, które autor, utożsamiając z wysokim murem, tłumaczy względami
bezpieczeństwa, a później obroną prestiżu szpitalników. Reorganizacja joannitów

�[27]

OMÓWIENIA

231

przyczyniła się do wzrostu popularności zakonu, a co za tym idzie dalszego jego
rozwoju, otwierania nowych domów we wszystkich niemal krajach Europy (rozdz. 3).
N a szczególną uwagę zasługuje ukazanie, choć w bardzo dużym skrócie i uprosz­
czeniu, codziennego życia braci w macierzystym domu w Jerozolimie. Po upadku
Jerozolimy sytuacja placówek zakonnych w Ziemi Świętej stawała się coraz cięższa.
Niemal z każdym dniem mimo zaciętej obrony, głównie ze strony zakonów rycerskich,
tereny łacinników kurczyły się, aż do upadku ostatniego ich bastionu Akki, w obronie
której joannici wraz z templariuszami odegrali niepoślednią rolę (rozdz. 4). Jeszcze
przed upadkiem Jerozolimy, pierwsi szpitalnicy przybyli do Polski, gdzie zaczęli
tworzyć swoje placówki zwane komandoriami, które podlegały Wielkiemu Przeorato­
wi Polski, Czech, Austrii, Węgier, Styrii i Karyntii. Niestety wśród wymienionych
polskich placówek zakonu znalazły się też pomyłkowo domy zakonu krzyżaków
z czerwoną gwiazdą, którzy przez wiele kancelarii książęcych również byli nazywani
szpitalnikami - błąd ten popełnia bardzo wielu badaczy historii zakonu w Polsce
(rozdz. 5). Po zdobyciu Akki, joannicy przenieśli swoją stolicę początkowo na Cypr,
a po opanowaniu przez nich Rodos, siedzibą władz centralnych stała się ta właśnie
wyspa. Zmiana ta przyniosła również pewne przeobrażenia organizacyjne, dotyczące
głównie obyczajów i sposobu naboru członków do zakonu, jak również dalszy rozkwit,
przerwany dopiero w 1522 roku zdobyciem wyspy przez oddziały sułtana Sulejmana II
Wspaniałego (rozdz. 6).
_
Po odpadnięciu od Polski Śląska i Pomorza Zachodniego przez długi czas jedyną
polską komandorią joannitów była komandoria poznańska, przeżywająca wraz
z dziejami ojczyzny swoje wzloty i upadki, walkę o prawo nominacji jej zwierzchnika
(między królem Zygmuntem Augustem a wielkim mistrzem zakonu), aż wreszcie
ostateczną kasatę pod rządami pruskimi (rozdz. 7). Po upadku Rodos i kilkuletniej
. tułaczce w 1530 roku zakon otrzymał ód cesarza Karola V wyspy: Maltę i Gozo oraz
miasto Trypolis Afrykański (utracone w 1551 roku). Przez szereg lat aż do załamania
potęgi ottomańskiej w bitwie pod Wiedniem kawalerowie maltańscy odpierali ataki
wojsk tureckich, przeżywając kolejny etap rozkwitu zakonu. Niestety wraz z upadkiem
Turcji, głównego przeciwnika zakonu, zaczął upadać również duch i morale joan­
nitów. Coraz bardziej przywiązywali się oni do bogactwa tego świata i mimo wielu
osiągnięć, głównie w sztuce budowy okrętów i medycynie, nie zdołali przetrwać
oblężenia wyspy przez wojska Napoleona Bonapartego (rozdz. 8). W tym czasie po
wielu perypetiach i staraniach, wkrótce po I rozbiorze Polski utworzono Wielki
Przeorat Polski oraz sześć nowych komandorii, któremu kres położyły dalsze rozbiory
(rozdz. 9). Jeszcze przed upadkiem Malty władze zakonu nawiązały kontakty z Rosją,
szukając u niej poparcia przeciw zagrażającej im ogarniętej rewolucją Francji. Nic więc
dziwnego, że po upadku wyspy część kawalerów właśnie tam się schroniła. Wykorzys­
tując tę sytuację car Paweł I obwołał się Wielkim mistrzem zakonu, nie zważając na
protesty kawalerów hiszpańskich i papieża, który w tej sytuacji skasował godność
wielkiego mistrza. Dopiero jego następca car Aleksander I zrzekł się tej godności co
umożliwiło kawalerom maltańskim wybór nowego zwierzchnika, ale już bez tytułu
wielkiego mistrza. Tułaczka władz zakonnych zakończyła się dopiero w połowie XIX
wieku, gdy osiadły one w Rzymie przy Via Condotti. Upadek wyspy oraz kasaty dóbr
zakonnych w wielu krajach Europy zmusiły władze zakonne do pewnej reorganizacji,
w wyniku której mogły zawiązywać się narodowe stowarzyszenia zakonne, grupujące
członków nieprofesjonalnych (nie składających ślubów zakonnych). Tak przeor­
ganizowani kawalerowie nieśli pomoc w obu wojnach światowych (rozdz. 11-12).
Również w trudnej sytuacji znaleźli się polscy kawalerowie maltańscy, po rozbiorach
pozbawieni własnego państwa. Dopiero po odzyskaniu niepodległości w 1918 r.
rozpoczyna działalność Polski Związek Kawalerów Maltańskich, organizując szereg
szpitali maltańskich i ambulatoriów. Także i w czasie II wojny światowej jego
członkowie nieśli pomoc w okupowanej Warszawie rannym żołnierzom AK i ludności

�232

RECENZJE

[28]

cywilnej, narażając życie. Po wojnie władze komunistyczne nie pozwoliły na od­
tworzenie Związku, który reaktywował się w roku 1949 w Londynie (rozdz. 13). Po
1945 r. niełatwy okres przeżywał cały zakon maltański, który stracił szereg swych
placówek w Europie Wschodniej, w latach 50-tych popadł w konflikt ze Stolicą
Apostolską, zakończony szczęśliwie uchwaleniem nowej Karty Konstytucyjnej zako­
nu w 1961 roku. Od tego czasu kawalerowie maltańscy przeżywają kolejny etap
rozwoju, choć w porównaniu do poprzednich znacznie skromniejszy (rozdz. 14).
Suwerenny Zakon Rycerski Kawalerów Maltańskich Św. Jana Jerozolimskiego nie
jest jedynym do dziś istniejącym zakonem rycerskim, ale na pewno najprężeniejszym
i najsławniejszym, a jego organizacja, stroje, ordery, zabytki i działalność do dziś
przyciągają nowych kandydatów (rozdz. 15-19).
Praca opiera się głównie na opracowaniach, choć nie brak w niej wielu odniesień
źródłowych, które autor czerpał w Bibliotece Królewskiej na Malcie (tam mieści się
obecnie Archiwum Zakonu) oraz w Archiwum Wielkiego Magisterium w Rzymie. Na
szczególną uwagę zasługuje korespondencja królów polskich z władzami zakonu,
obejmująca bardzo wiele różnych spraw: począwszy od traktatów i próśb o pomoc
w walce z Turkami, a skończywszy na listach polecających poszczególych kandydatów
na kwalerów maltańskich (rozdz. 10). Ponadto autor niezwykle barwnie opisuje
ostatnie konklawe zakonu, jakie miało miejsce w kwietniu 1988 roku, a także przytacza
tłumaczenie protokołu oficjalnej wizyty ostatniego wielkiego mistrza Andrew Wiloughby Ninian Bertie u papieża Jana Pawła II w 1988 roku.
Autor w swej pracy nie starał się stworzyć pełnej syntezy historii tego niezwykle
interesującego, a tak mało znanego zakonu. Jego widocznym zamierzeniem było
przekazanie najistotniejszych etapów dziejów joannitów, ukazanie ich wpływu na
oblicze naszej kultury i cywilizacji, z czego nie do końca potrafimy sobie zdać sprawę.
Istotnym mankamentem tej pracy jest zbytnie skoncentrowanie się na grupie rycerzy
(kawalerów), z. pominięciem kapelanów i braci służebnych, jakby nie odgrywali oni
w zakonie żadnej roli. Ponadto nieznajomość terminologii kościelnej powoduje, że.
w niektórych miejscach pojawiają się rażące nieścisłości, jak choćby msza w intencji
Ducha Świętego na rozpoczęcie konklawe.
Praca została wydana bardzo starannie. Tłumaczenie bulli zatwierdzającej Polski
Związek Kawalerów Maltańskich, bulli nominacyjnej kawalera maltańskiego, bogata
szata graficzna, liczne ilustracje, listy, wykazy, słowniczek ważniejszych terminów
używanych w zakonie maltańskim i mapy doskonale uzupełniają treść książki
i ułatwiają jej lekturę. Książkę tę poleciłbym głównie młodym adeptom historii,
mogącym poszerzyć swój zasób informacji o tym niezwykle frapującym zakonie
rycerskim (a zwłaszcza jego najnowszych dziejach), o którym wielu uważa, że ich
historia skończyła się w mrokach średniowiecza.
PAWEŁ SKALSKI

Społeczne konsekwencje transformacji ustrojowej, pod red. M.
G r a b o w s k i e j , K. P a n k o w s k i e g o , E. W n u k - L i p i ń ­
s k i e g o. Warszawa 1994, ss. 203.
W dobie dokonujących się w Polsce przemian społeczno-gospodarczo-politycznych
ujawnia się wiele nowych, istotowo ważnych, problemów, które stają się przedmiotem
nie tylko praktycznych rozstrzygnięć, ale także naukowych analiz. Jednym z fun­
damentalnych zagadnień w dobie polskiej transformacji ustrojowej są jej społeczne
konsekwencje. W związku z tym warto odnotować publikację: „Społeczne konsekwen-

�</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
            </elementContainer>
          </elementSet>
        </elementSetContainer>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="8">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="218">
                  <text>Biblioteka UKSW</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="49">
            <name>Subject</name>
            <description>The topic of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="583">
                <text>zakon maltański</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="51">
            <name>Type</name>
            <description>The nature or genre of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="584">
                <text>recenzja</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="585">
                <text>Skalski, Paweł</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="586">
                <text>"Tajemnice zakonu maltańskiego", Jarosław Sozański, Warszawa 1993 : [recenzja]</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="40">
            <name>Date</name>
            <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="587">
                <text>1995</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="45">
            <name>Publisher</name>
            <description>An entity responsible for making the resource available</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="588">
                <text>Wydawnictwo ATK</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="48">
            <name>Source</name>
            <description>A related resource from which the described resource is derived</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="589">
                <text>"Saeculum Christianum : pismo historyczne", 1995, tom 2 , nr 2, s. 230-232.</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="43">
            <name>Identifier</name>
            <description>An unambiguous reference to the resource within a given context</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="590">
                <text>1232-1575</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="44">
            <name>Language</name>
            <description>A language of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="591">
                <text>polski</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="47">
            <name>Rights</name>
            <description>Information about rights held in and over the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="592">
                <text>*Niniejszy materiał jest udostępniony na licencji Creative Commons – Użycie niekomercyjne - Bez utworów zależnych 3.0 PL. Pełne postanowienia tej licencji są dostępne pod: http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/pl/legalcode.</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </item>
  <item itemId="92" public="1" featured="0">
    <fileContainer>
      <file fileId="118">
        <src>https://digitarium.uksw.edu.pl/files/original/8/92/do_projektow.pdf</src>
        <authentication>b5b0b742eab653e7d3ae63f39af47237</authentication>
        <elementSetContainer>
          <elementSet elementSetId="5">
            <name>PDF Text</name>
            <description/>
            <elementContainer>
              <element elementId="113">
                <name>Text</name>
                <description/>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="1107">
                    <text>"Kontynuacja konserwacji, digitalizacji
i udostępniania inwentarzy
i starych druków Biblioteki Głównej UKSW".
Biblioteka Główna UKSW zrealizowała w 2018 r. zadanie dofinansowane ze środków
Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, przeznaczonych na Działalność Upowszechniającą
Naukę (w ramach umowy nr 589/P-DUN/2018).
Zadanie stanowiło kontynuację projektu polegającego na konserwacji, digitalizacji i udostępniania
wyselekcjonowanego fragmentu zbiorów specjalnych Biblioteki Głównej UKSW, zrealizowanego
w latach 2015-2018, również dofinansowanego przez MNiSW.
Celem ubiegłorocznego zadania było poddanie konserwacji, wykonanie digitalizacji
i upublicznienie w wersji cyfrowej, kolejnych 3 starych druków oraz 3 ksiąg inwentarzowych
z tzw. księgozbioru krakowsko-warszawskiego. Kolekcja ta stanowi spuściznę po skasowanych
w 1954 r. przez władze Polskie Rzeczpospolitej Ludowej, Wydziałach Teologicznych Uniwersytetu
Jagiellońskiego i Uniwersytetu Warszawskiego oraz ich bibliotekach. Realizacja zadania
zakończyła kolejny etap szeroko zakrojonych prac mających na celu zabezpieczenie
i upublicznienie dzieł pochodzących z tego księgozbioru.
W wytypowanych do digitalizacji egzemplarzach wystąpiły deformacje zarówno opraw, jak
i bloków obiektów. Na wielu kartach starych druków widoczne były rozległe zacieki, przebarwienia
oraz osłabienie papieru. W obiektach doszło do zmian mikrobiologicznych, które spowodowały
osłabienie i destrukcję papieru. Z kolei karty ksiąg inwentarzowych powstały z papieru
maszynowego niskiej jakości. Widoczne były na nich zabrudzenia, plamy oraz uszkodzenia
mechaniczne. Stąd też przed digitalizacją i upublicznieniem wybranych obiektów należało je
poddać stosownym zabiegom konserwatorskim.
W wyniku przeprowadzonych prac konserwatorskich zminimalizowano skutki autodegradacji
i naturalnego starzenia się starych druków i inwentarzy. Wszystkie elementy stanowiące substancję
zabytkową i archiwalną obiektów zostały zachowane przy jednoczesnym wzmocnieniu ich konstrukcji.
Egzemplarze zabezpieczono również poprzez stworzenie chemicznych i fizycznych barier ochronnych.
Zabiegi konserwatorskie zostały przeprowadzone z wykorzystaniem specjalistycznych materiałów
konserwatorskich najwyższej jakości.

�W ramach prac konserwatorskich przeprowadzone zostały m.in.: dezynfekcja w komorze
fumigacyjnej, oczyszczenie mechaniczne powierzchni kart i oprawy z kurzu i brudu, kontrolne badanie
PH, wykonanie zabiegu odkwaszenia preparatem Bookkeeper, przemycie kart w bloku w roztworze
wodno-alkoholowym, wzmocnienie strukturalne osłabionego papieru, podklejenie bibułką japońską
przedarć, pęknięć i ubytków, prostowanie kart, wzmocnienie grzbietu, uzupełnienie ubytków w papierze
obłóczkowym, etykietach, grzbiecie, krawędzi i narożnikach oprawy, scalenie kolorystyczne papieru i
płótna oprawy, zabezpieczenie powierzchni papieru obłóczkowego, sporządzenie dokumentacji przed
zabiegami konserwatorskimi oraz po zakończeniu prac, przygotowanie pudeł ochronnych.
W przypadku starego druku o sygn. 102615 w ramach konserwacji oprawy, przeprowadzono m.in.
zdjęcie z oprawy wyklejek i oczyszczenie, zdjęcie starej skóry z okładzin, oczyszczenie mechaniczne
skóry oprawy, kąpiel wyklejek w ciepłej wodzie, wzmocnienie strukturalne papieru, przedłużenie
zwięzów poprzez doszycie sznurków, ustawienie i wyokrąglenie grzbietu, dwukrotne przeklejenie
grzbietu klejem skórnym, wzmocnienie grzbietu, naklejenie pasków płóciennych, przygotowanie
nowych tekturowych okładek, połączenie bloku z oprawą, oklejenie zwięzów, wyklejki, scyzury,
naklejenie nowej skóry na grzbiecie i okładkach, doklejenie na grzbiet i powierzchnie okładek
oryginalnej skóry ze zdemontowanych okładzin, scalenie kolorystyczne, nawilżenie i natłuszczenie
skóry oprawy.
Podobnie wyglądały prace przy starym druku o sygn. 104221, którego oprawa, bardzo zniszczona, już
wcześniej była naprawiana. Ze względu na zachowane resztki wcześniejszej brązowej oprawy pod
szarym papierem okładzin zdecydowano się wykonanie nowych tekturowych okładek, połączenie bloku
z oprawą i naklejenie nowego papieru obłóczkowego nawiązującego kolorem do oryginału.
Zabezpieczone pozostałości oryginalnej oprawy, złożone w kopercie, przechowywane są w magazynie
zbiorów specjalnych.

Stare druki
Sygn. 102555
Opatowczyk, Adam (1574-1647)
Tractatvs De Sacramentis In Genere Et Specie : Quibus circa Sacramentvm Poenitentiae
adiuncti sunt duo vnus de Censvris, alter de Indvlgentiis. Crac[oviae] : In Officina Chryst.
Schedely […], 1642.
Wymiary - 23 x 17,5 x 6 cm; 535 kart
Oprawa wtórna - półpłótno
Dzieło stanowi zbiór wykładów rektora Akademii Krakowskiej, głośnego teologa i pisarza
ascetycznego Adama Opatowczyka (1574-1647). Księga ta stała się podręcznikiem dla studentów
teologii w 1 poł. XVII w.
http://digital.fides.org.pl/dlibra/docmetadata?id=1780

�Sygn. 102555. Przed i po konserwacji

Sygn. 102615
Antoine, Paul Gabriel (1679-1743)
Theologia Universa Speculativa, Dogmatica Et Moralis. T. 3, Continens Binos Tractatus De
Sacramentis in genere. De Baptismo. De Confirmatione. De Eucharistia. De Poenitentia […]
De Matrimonio. De Censuris. Et Irregularitatibus. Augustae Vindelicorum et Cracoviae :
Sumptibus Christophori Bartl, et Consortum […], 1755.

�Wymiary - 23 x 17,5 x 5 cm; 372 kart
Oprawa z epoki – tektura, brązowa skóra.
Entuzjastycznie przyjęty podręcznik z zakresu teologii dogmatycznej i moralnej autorstwa
francuskiego jezuity i teologa Paula Gabriela Antoine’a (1679-1743) wydany w Augsburgu
i Krakowie. Powszechnie wykorzystywany w Polsce przez słuchaczy teologii.
http://digital.fides.org.pl/dlibra/docmetadata?id=1781

Sygn. 102615. Przed i po konserwacji

�Sygn. 102615. Przed i po konserwacji

�Sygn. 102615. Przed i po konserwacji

�Sygn. 102615. Przed i po konserwacji

�Sygn. 104221
Unser Jahrhundert Oder Darstellung der interessantesten Merkwürdigkeiten und
Begebenheiten und der größten Männer desselben. Tl. 2 / von D. H. Stöver. - 2. vermehrte und
verbesserte Aufl. Altona : Johann Friedrich Hammerich, 1796.
Wymiary – 16,5 x 11 x 3 cm; 250 kart
Oprawa nowa.
Opracowana przez historyka i filozofa, kronikarza XVIII stulecia Dietricha Heinricha
Stovera, druga część wielotomowego dzieła historycznego, w której opisuje m.in. okres wojny
północnej i konflikt o tron Polski pomiędzy Augustem II i Stanisławem Leszczyńskim.
http://digital.fides.org.pl/dlibra/docmetadata?id=1782

Sygn. 104221. Przed i po konserwacji

�Sygn. 104221. Przed i po konserwacji

�Inwentarze
Poddane konserwacji w ramach projektu, oryginalne trzy księgi inwentarzowe, pochodzą
z bibliotek poszczególnych seminariów Wydziału Teologii Katolickiej Uniwersytetu
Warszawskiego (wraz z późniejszymi ATK-owskimi uzupełnieniami). Zainicjowane zostały w
latach 1929-1951. Aktualnie ich unikatowa zawartość stanowić może jedyne świadectwo o
przedwojennych zasobach bibliotecznych tego wydziału. Zapisy o zniszczonych kolekcjach,
ocalałych woluminach i włączonych nowych, powojennych uzupełnieniach, ujęto w formie
adnotacji.

Biblioteka Akademii Teologii Katolickiej – Inwentarz Nr 24 (dawny „Inwentarz Biblioteki
Sem. Filologii Biblijnej w Warszawie”)
Wymiary - 30 x 21,5 x 1 cm ; 49 kart (zapisanych 14). Całość spięta sznurkiem i opatrzona
pieczęcią UW.
Najstarsze wpisy pochodzą z roku
1951. Zawiera głównie informacje
o zakupionych i przeniesionych na
inne
sygnatury
książkach
i czasopismach. Charakteryzuje się
również uwagami o zwrotach
książek do biblioteki w latach
powojennych
przez
osoby
prywatne.
http://digital.fides.org.pl/dlibra/doc
metadata?id=1777

Inwentarz Nr 24. Przed i po konserwacji.

�Inwentarz Nr 24. Przed i po konserwacji.

�Inwentarz Nr 24. Przed i po konserwacji.

�Biblioteka Akademii Teologii Katolickiej – Inwentarz Nr 30 (dawna „Książka Inwentarza
Ruchomego Seminarjum Psychologicznego Wydziału Teologii Katolickiej Uniw. Warsz.”)
Wymiary - 30 x 44 x 2,2 cm ; 150 kart. Całość spięta sznurkiem i opatrzona pieczęcią UW
Inwentarz założony 19 czerwca 1929 r. Stanowi świadectwo strat poniesionych przez bibliotekę
i próby odrestaurowania utraconego księgozbioru. Znamienny jest zapis z 15 października 1946 r.
zamykający część starego inwentarza zaczynający się czerwonym napisem „Uwaga! Książki wyżej
wymienione uległy w przeważającej części zniszczeniu w czasie wojny. Sporo z nich dostało się do
Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego. Do nowego spisu inwentarza weszły tylko te, które
ocalały, jako wypożyczone, w bibliotekach osób prywatnych”. Podpisany ks. P. Chojnacki.
Wnioskować z zapisu należy, że zawartość inwentarza stanowi jedyny opis przedwojennych
zasobów Biblioteki tego seminarium.
http://digital.fides.org.pl/dlibra/docmetadata?id=1778

Inwentarz Nr 30. Przed i po konserwacji.

�Inwentarz Nr 30. Przed i po konserwacji.

�Inwentarz Nr 30. Przed i po konserwacji.

�Biblioteka Akademii Teologii Katolickiej – Inwentarz Nr 31 (dawna „Książka Inwentarza
Ruchomego Pracowni Psychologicznej Wydziału Teologii Kat. Uniwersytetu J. Piłsudskiego”)
Wymiary – 29,6 x 41,6 x 1,7 cm; 99 kart (zapisanych 51). Całość spięta sznurkiem i opatrzona
pieczęcią UJP.
Książka została założona 25 listopada 1937 r., stanowi kontynuację poprzedniego inwentarza.
Część zapisów w niej zawartych odnosi się do wyszczególnienia pozycji ocalałych z „biblioteki
przedwojennej”. Informacje te mają szczególne znaczenie, zważywszy na fakt, że znacząca część
księgozbioru Uniwersytetu Warszawskiego spłonęła bądź uległa rozproszeniu. Ponadto inwentarz
zawiera liczne wpisy odnoszące się do proweniencji, stanowiące cenny materiał do badań
naukowych.
http://digital.fides.org.pl/dlibra/docmetadata?id=1779

Inwentarz Nr 31. Przed i po konserwacji.

�Inwentarz Nr 31. Przed i po konserwacji.

�Inwentarz Nr 31. Przed i po konserwacji.

�Digitalizację przeprowadzono w powstającej Pracowni Digitalizacyjnej Biblioteki Głównej
UKSW a zigitalizowane obiekty udostępnione zostały na stronie Księgozbioru Wirtualnego
Federacji "Fides"…

�…oraz w tworzonej Bibliotece Cyfrowej UKSW.

Oprac. dr Paweł Skalski,
Dział Informacji Naukowej i Transferu wiedzy.
Biblioteka Główna UKSW, 18.01.2019

Zadanie finansowane w ramach umowy nr 589/P-DUN/2018
ze środków Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
przeznaczonych na Działalność Upowszechniającą Naukę

�</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
            </elementContainer>
          </elementSet>
        </elementSetContainer>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="8">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="218">
                  <text>Biblioteka UKSW</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1106">
                <text>Kontynuacja konserwacji, digitalizacji i udostępniania inwentarzy i starych druków Biblioteki Głównej UKSW</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="40">
            <name>Date</name>
            <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1108">
                <text>18.01.2019</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="44">
            <name>Language</name>
            <description>A language of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1109">
                <text>pol</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="51">
            <name>Type</name>
            <description>The nature or genre of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1110">
                <text>raport</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="49">
            <name>Subject</name>
            <description>The topic of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1111">
                <text>Działalność Upowszechniająca Naukę; MNiSW</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="47">
            <name>Rights</name>
            <description>Information about rights held in and over the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1112">
                <text>*Niniejszy materiał jest udostępniony na licencji Creative Commons - Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0 PL. Pełne postanowienia tej licencji są dostępne pod: https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/pl/legalcode.</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1113">
                <text>Skalski, Paweł</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </item>
</itemContainer>
